Osmanlı Dönemi Ermeni Ressamlar
Güncelleme tarihi: 2 gün önce
Osmanlı dönemi Ermeni ressamlar, 19. yüzyıl sonundan 20. yüzyıl başına kadar İstanbul, Anadolu ve yurtdışında Türk resim sanatına ve Doğu'yu anlatan Oryantalist resme önemli katkılar yaptı. Simon Agopyan sarayın ve İstanbul sokaklarının resmini yaptı. Vartan Mahokyan Karadeniz'in ve Akdeniz'in denizlerini tuvale taşıdı. Panos Terlemezyan manzara ve portrelerle tanındı. Bu yazıda bu sanatçıları, üsluplarını ve antika piyasasında bu isimlerin eserlerine bakarken nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Hızlı özet
Osmanlı Ermeni ressamlar İstanbul'da, Anadolu'da ve yurtdışında çalıştı.
Simon Agopyan: İstanbul'un saray ve sokak sahnelerini Oryantalist üslupla resmetti.
Vartan Mahokyan: Deniz manzaralarıyla tanınan Trabzonlu ressam.
Panos Terlemezyan: Manzara ve portre ressamı.
Hovsep Pushman: Doğu objelerinin yer aldığı natürmortlarıyla bilinen, ABD'de çalışan sanatçı.
Tabloda imza, malzeme, kondisyon ve köken değeri belirler.
Osmanlı'da Ermeni sanatçıların yeri
Osmanlı'da Batı tarzı resim 19. yüzyılda yaygınlaştı. Bu süreçte Ermeni toplumundan pek çok ressam, hem akademiye hem de özel atölyelere katkı verdi. İstanbul'daki Ermeni okulları resim eğitimi veriyordu. Birçok sanatçı Sanayi-i Nefise Mektebi'nde (Güzel Sanatlar Akademisi'nin öncülü) okudu, bazıları Paris, Berlin ya da St. Petersburg'da eğitim aldı.
Bu sanatçıların bir kısmı İstanbul'da kaldı, bir kısmı sonradan Mısır, Fransa, ABD ya da Ermenistan'a yerleşti. Bu yüzden eserleri bugün farklı ülkelerde müzelerde ve özel koleksiyonlarda bulunur. Türk resim sanatının gelişimini genel olarak çağdaş Türk resim sanatı yazımızda anlattık.
Simon Agopyan (1857-1921)
Simon Agopyan, İstanbul Samatya'da doğdu ve aynı şehirde öldü. Ermeni okullarında okuduktan sonra özel ders aldı, 1884'te Sanayi-i Nefise Mektebi'ne girdi ve 1888'de mezun oldu. Okulu "Eminönü'nde İmparatorluk Galerisi" adlı eseriyle birincilikle bitirdiği anlatılır.
Agopyan, ağırlıklı olarak manzara ve portre çalıştı ve Oryantalist üslupta eserler verdi. Simitçiler, balıkçılar ve baca temizleyicileri gibi İstanbul esnafını resmetti. Dinî sahneler ve savaş tabloları da yaptı. Saray çevresiyle de bağı vardır. Osmanlı şehzadelerine resim dersi verdiği, II. Abdülhamid'in portresini ve Sultan Abdülaziz'in Ortaköy'deki selamlığını resmettiği belirtilir.
Öğrencilerinden biri, daha sonra Mısır'da çalışan Vahram Manavyan olmuştur.
Vartan Mahokyan (1869-1937)
Vartan Mahokyan, 1869'da Trabzon'da doğdu. Erzurum'daki Sanasaryan Koleji'nde resim, keman ve müzik teorisi öğrendi. 1891'den itibaren Berlin Güzel Sanatlar Akademisi'nde okudu ve 1894'te mezun oldu. Hocaları arasında Eugen Bracht ve Hans Gude vardır.
Mahokyan, deniz manzaralarıyla tanınır. Kırım'da Feodosya'da Ivan (Hovhannes) Ayvazovski ile tanıştı. Mısır'ın İskenderiye ve Kahire şehirlerinde sergiler açtı, Capri'de bir süre yaşadı. 1914'ten sonra Nice'e yerleşti ve burada 1937'de öldü. Fransa'dan Légion d'honneur nişanı aldı ve 1927'de Fransız vatandaşı oldu.
Aynı zamanda besteciydi. 1915'te yaşananların anısına yazdığı "Ermenistan'ın Hıçkırığı" adlı senfoni, 1918'de Monte Carlo'da seslendirildi. Eserleri Nice Güzel Sanatlar Müzesi ve Ermenistan Ulusal Galerisi gibi koleksiyonlarda yer alır.
Önemli not: Eski yazılarda Mahokyan'ın doğum yılı ve işi yanlış yazılabiliyor. Bir tablonun ya da imzanın değerlendirmesinde yıl ve ad bilgisinin doğruluğu çok önemlidir.
Panos Terlemezyan (1865-1941)
Panos Terlemezyan, 1865'te Van yakınlarında doğdu. Eğitimini Van, St. Petersburg ve Paris'te Académie Julian'da aldı. Manzara ve portre ressamıydı. Van'da, Tiflis'te ve İstanbul'da öğretmenlik yaptı, İstanbul'da 1910'da bir resim okulunun kuruluşuna katıldı. ABD'de de portre çalıştı. 1928'de Erivan'a yerleşti ve 1941'de orada öldü. Erivan'daki güzel sanatlar koleji sonradan onun adını aldı.
Terlemezyan'ın hayatı Osmanlı'dan Rusya ve Sovyet dünyasına uzanan bir hat izler. Bu yüzden eserleri bugün Ermenistan, Rusya ve diğer ülkelerde bulunur.
Hovsep Pushman (1877-1966)
İstanbul doğumlu Hovsep Pushman, Paris'te eğitim aldı ve sonrasında ABD'de çalıştı. Doğu objelerinin yer aldığı, sakin ve iç mekânlı natürmortlarıyla bilinir. Eserleri ABD'de koleksiyonlarda yer alır. Pushman'ın yaşamının büyük kısmı Osmanlı dışında geçtiği için çoğunlukla "Ermeni kökenli Amerikalı ressam" olarak anılır. Bu yazıda onu Osmanlı kökenli sanatçıların arasında anıyoruz.
Vahram Manavyan (1880-1952)
Vahram Manavyan, İstanbul'da doğdu. Simon Agopyan'dan ders aldı, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'ni bitirdi ve Paris'te Académie Julian'da okudu. 1911'de Mısır'a göç etti. İskenderiye'de resim öğretmenliği yaptı, sonra Kahire'ye taşındı. Karikatür ve çizimleriyle de bilinir. 1934'te Yervant Demirciyan ile ortak sergi açtı.
Hovhannes Ayvazovski ve Osmanlı bağlantısı
Hovhannes (Ivan) Ayvazovski, Kırım'ın Feodosya kentinde doğan ve Rusya'da çalışan Ermeni kökenli bir deniz ressamıdır. Osmanlı topraklarını ve İstanbul'u defalarca ziyaret etti, Boğaz manzaralarını resmetti. Osmanlı saray çevresiyle bağı vardır ve sultandan nişan aldığı bilinir. Tabloları dünya piyasasında yüksek fiyatlarla anılsa da bu fiyatlar yalnızca orijinal ve doğrulanmış eserler için geçerlidir. Çok sayıda taklit ve sonradan üretilmiş eser dolaşmaktadır.
Bu ressamların üslubu nasıl tanınır?
Dönemin ressamlarında birkaç ortak üslup çizgisi görülür.
Oryantalist sahneler: İstanbul sokakları, esnaf, saray ve Boğaz görüntüleri.
Deniz manzaraları: Özellikle Mahokyan ve Ayvazovski tarzında sakin ya da fırtınalı deniz.
Portre: Aile, devlet adamı ve din adamı portreleri.
Natürmort: Çiçek, objeler ve sakin iç mekân kompozisyonları.
Klasik teknik: Yağlıboya, tuval üzerine akademik çizim ve ışık dengesi.
Bu çizgiler tek başına bir eseri ünlü bir ressama bağlamaya yetmez. Üslup, imza, malzeme ve kondisyon birlikte değerlendirilmelidir.
Dönem tablosunda değeri ne belirler?
İmza ve ressam adı: Okunaklı, dönemine uygun ve doğrulanabilir imza değeri artırır. Yine de sahte imza riski vardır.
Konu ve kompozisyon: İstanbul manzarası, deniz ve portre gibi aranan konular ilgi görür.
Boyut ve teknik: Orijinal yağlıboya ve iyi kompozisyon öne çıkar.
Kondisyon: Çatlak, yırtık, restorasyon ve leke değeri etkiler.
Köken (provenans): Tablonun ailede kaldığına dair belge, eski fotoğraf ya da sergi kaydı güven verir.
Çerçeve ve arka yüz: Eski çerçeve, etiket ve damgalar tabloyu tarihlendirmeye yardım eder.
Fiyatların oluşumunu antika fiyatları yazımızda, her eski eşyanın değerli olmadığını her antika değerli midir yazımızda anlattık. Dönemin başka bir sanat dalı için 17. yüzyıl Osmanlı minyatürü yazımıza bakabilirsiniz.
Elinizdeki tablonun bu ressamlardan birine ait olduğunu düşünüyorsanız
Bir tabloyu ünlü bir ressama bağlamadan önce dikkatli olun. Piyasada isimle satılan ancak ressamın olmayan çok sayıda eser dolaşır. Şunlara bakın.
Tablonun arkasındaki etiket, damga ve notları fotoğraflayın.
İmzayı büyük ve net çekin, silmeye ya da düzeltmeye çalışmayın.
Tablonun ailede nasıl kaldığını, kimden geldiğini not edin.
Temizlik ya da restorasyon yaptırmayın. Yanlış müdahale değeri düşürür.
Önce uzman görüşü alın.
Genel kontrol listesi için elimdeki eşya antika mı yazımızı okuyabilirsiniz.
Tablonuzun değerini öğrenmek ister misiniz?
Elinizdeki tablonun ressamını, dönemini ve değerini bizimle öğrenebilirsiniz. Tablonun ön yüzünün, imzanın, arka yüzün ve çerçevenin net fotoğraflarını WhatsApp'tan gönderin. Ekspertiz ücretsizdir ve satış kararı tamamen size aittir. Satmak isterseniz antikamı satmak istiyorum sayfasındaki formu doldurabilir ya da 0542 608 78 76 numaralı hattımızdan bize ulaşabilirsiniz. Teklifimizi kabul ederseniz ödemeyi aynı gün nakit yaparız. Satış öncesi dikkat edilecekleri antika satarken aldanmayın rehberimizde bulabilirsiniz.
İstanbul ve İzmir'de tablonun bulunduğu yere geliyoruz. Bölgenize ait bilgi için İstanbul antikacılar ve İzmir antikacılar sayfalarına bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Osmanlı döneminin ünlü Ermeni ressamları kimlerdir?
Simon Agopyan, Vartan Mahokyan, Panos Terlemezyan, Vahram Manavyan ve Hovsep Pushman bilinen isimler arasındadır. Hovhannes Ayvazovski da Osmanlı ile bağı olan Ermeni kökenli bir ressamdır.
Simon Agopyan neyle tanınır?
İstanbul'un sokak ve saray sahnelerini Oryantalist üslupla resmeden, manzara ve portre çalışan bir ressamdır. Şehzadelere resim dersi vermiştir.
Vartan Mahokyan kimdir?
1869'da Trabzon'da doğan, deniz manzaralarıyla tanınan Ermeni ressam ve bestecidir. 1937'de Nice'te öldü.
Bu ressamların tabloları değerli midir?
Doğrulanmış, iyi durumdaki ve konusu aranan eserler ilgi görür. Ancak imza ve köken doğrulanmadan fiyat konuşmak yanıltıcıdır.
Tablomun ressamını nasıl öğrenirim?
İmzanın, arka yüzün, etiketlerin ve çerçevenin fotoğraflarıyla başlayın. Fotoğrafları bize gönderirseniz ücretsiz değerlendirelim.
Tabloyu temizletmeli miyim?
Hayır. Önce uzman görüşü alın. Yanlış temizlik ya da restorasyon değeri düşürür.
Sonuç
Osmanlı dönemi Ermeni ressamlar, Türk ve dünya resminde önemli bir iz bıraktı. Eserleri bugün müzelerde ve koleksiyonlarda yer alır. Elinizde dönemin bir tablosu varsa olduğu gibi koruyun, imza ve arka yüzünü fotoğraflayın ve bize gönderin. Değerini gerekçesiyle öğrenin, kararı siz verin.
Yorumlar