Eski Plakların Değerini Belirleyen Kriterler: Hangi Plaklar Daha Değerli?

Eski plakların değerini belirleyen kriterler, plağın kondisyonu, baskı yılı ve sayısı, sanatçı ile türün talebi, plak formatı ve ek unsurlarıdır. Bir plağın eski olması onu otomatik olarak değerli yapmaz: aynı albümün yüzlerce baskısı bulunabilir ve çoğu sıradan fiyatlarda el değiştirir. Hangi plakların daha değerli olduğunu anlamak için kapağa, plağa, etiketin ve ölü alandaki numaraların ayrıntısına bakmak gerekir. Bu yazı, evinizdeki plakları ilk elden değerlendirmeniz için hazırlandı.

Plak koleksiyonunuzu satmak ya da değerini öğrenmek istiyorsanız plak alanlar sayfamızda nasıl çalıştığımızı bulabilirsiniz.

Kondisyon: Plak ve kapak ayrı ayrı değerlendirilir

Plak dünyasında değeri belirleyen en önemli unsur kondisyondur. Aynı albüm, iyi korunmuşsa yüksek, yıpranmışsa çok düşük fiyat bulabilir. Kondisyon iki parçada incelenir: plağın kendisi ve kapağı.

Uluslararası derecelendirme

Koleksiyoncular genellikle Goldmine standardı adı verilen bir derecelendirme kullanır. En yaygın dereceler şunlardır.

• Mint (M): Kusursuz, hiç çalınmamış ya da çalındığı belli olmayan plak. Genellikle kapalı, ambalajlı parçalar için kullanılır.

• Near Mint (NM): Neredeyse kusursuz. Gözle görünür kusuru yok denecek kadar azdır.

• Very Good Plus (VG+): Çok iyi. Hafif yüzey izleri olabilir ama çalınışı etkilenmez.

• Very Good (VG): İyi. Belirgin çizik ve kullanım izi vardır, çalarken hışırtı duyulabilir.

• Good (G): Orta. Yoğun çizik ve ses atlaması olabilir.

• Fair ve Poor: Kötü durumdaki plaklar. Genellikle yalnızca çok nadir parçalarda ilgi görür.

Plak yüzeyi

Çizikler, ses atlamaları, kıvrılma (eğrilme) ve hışırtı değeri ciddi şekilde düşürür. Plağı ışığa karşı eğip yüzeye bakmak ilk fikri verir. İnce, saç gibi çizikler ile derin ve elle hissedilen çizikler arasında büyük fark vardır. Plağı kendiniz çalarak denemek, iğnenin plağa zarar vermemesi için dikkat ister. Emin değilseniz çalmayın.

Kapak durumu

Kapak, plağın görünen yüzüdür. Yırtık, sararmış, nemden lekelenmiş ya da üzerine isim yazılmış kapaklar değeri düşürür. Kapak kenarlarındaki halka izi, yani plağın kapağa bastırdığı yuvarlak iz, ayırt edilmesi gereken bir başka işarettir. Plak ve kapak bir bütündür. Kapağı olmayan bir plak, nadir olsa da değerinin çok altında alıcı bulur.

Baskı yılı ve sayısı: İlk baskı mı, yeniden baskı mı?

Bir plağın ilk baskı, yani first press olması, genellikle sonradan yapılan yeniden basımlardan çok daha değerlidir. Aynı albümün ilk baskısı ile sonraki baskıları arasındaki fiyat farkı büyük olabilir.

Matris numaraları

Plağın etiketinin çevresinde, ölü alan denilen boş yüzeyde kazınmış ya da basılmış numaralar bulunur. Bu numaralara matris ya da runout işareti denir. Plağın hangi kalıptan, hangi baskıdan çıktığını gösterir. Aynı albümün farklı baskılarında bu numaralar değişir. Koleksiyoncular ilk baskıyı tanımak için bu işaretlere bakar.

Etiket ve katalog numarası

Etiket tasarımı, katalog numarası ve baskı yılı da ipucu verir. Etiketin rengi, logosu ve yazı düzeni baskıdan baskıya değişebilir. Kapaktaki barkod, çoğunlukla daha geç dönem baskılarında görülür. Bu ayrıntılar tek başına karar vermek için yeterli değildir, ama birlikte okunduğunda baskıyı anlamaya yardımcı olur.

Sınırlı üretim

Yalnızca belirli bir etkinlik için basılan, çok az üretilen ya da kısa sürede toplatılan plaklar koleksiyoncular tarafından aranır. Hatalı kapak baskıları, promosyon kopyaları ve beyaz etiketli deneme baskıları bu gruba girer. Nadirlik, değeri en çok artıran unsurlardan biridir.

Sanatçı ve tür: Talep neyi belirler?

Bir plağın değeri, o sanatçıya ve türe olan talebe de bağlıdır. Bazı sanatçıların dönem baskıları her zaman ilgi görür. Türkiye'de Zeki Müren, Erkin Koray, Barış Manço, Cem Karaca, Selda Bağcan, Moğollar ve Neşet Ertaş gibi isimlerin orijinal dönem baskıları, koleksiyoncuların aradığı parçalar arasındadır.

Özellikle 1970'lerin Anadolu rock ve psikedelik kayıtları, yurt dışındaki koleksiyoncular arasında da ilgi görür. Bu tür baskılar için fiyat aralığı çok geniştir ve albümün ilk baskısı olup olmaması belirleyicidir. Talep zamanla değişir. Bir dönemde ilgi gören bir tür, birkaç yıl sonra geri çekilebilir. Bu yüzden bir plağın bugünkü talebi, geçmişteki değerini garanti etmez.

Yabancı plaklarda da benzer bir durum vardır. Dünyaca tanınmış sanatçıların plakları çok sayıda basıldığı için çoğu sıradan fiyatlarda kalır. Değer artışı genellikle ilk baskılarda, nadir kapaklarda ya da sınırlı üretimlerde görülür.

Plak türü: Taş plak, 45'lik ve LP

Plağın formatı, değerlendirmede önemli bir ipucudur.

Taş plak

Taş plak, yani 78 devir plak, gramofonlarda çalınan eski bir formattır ve şellak adı verilen kırılgan bir malzemeden yapılır. Her taş plak değerli değildir. Ancak çok eski dönemlere ait, iyi korunmuş ve önemli sanatçılara ait taş plaklar tarihsel değer taşıyabilir. Osmanlı döneminden ve Cumhuriyet'in ilk yıllarından kalan kayıtlar bu açıdan ayrıca ilgi görür. Taş plaklar kırılgandır, bu yüzden taşırken ve saklarken çok dikkat edin.

45'lik

45'lik, yani single, genellikle her yüzünde birer şarkı bulunan küçük plaktır. Bazı nadir 45'likler çok değerli olabilir. Özellikle ilk baskılar, sınırlı üretimler ve kapağı özgün olan parçalar aranır.

LP

LP, yani uzun çalan 33'lük albüm, koleksiyoncular tarafından genellikle daha çok ilgi gören formattır. Büyük kapak yüzeyi, kapak tasarımı ve albümün bütünlüğü bu ilgiyi artırır.

Değeri artıran ekler

Plağın içinden çıkan poster, şarkı sözü kâğıdı, iç kılıf ve kitapçık gibi ekler değeri artırabilir. Bunların bulunup bulunmadığı ve iyi durumda olup olmadığı fiyatı etkiler. Sanatçı imzası da değeri yükseltir, ama imzanın gerçekliğini kanıtlayabilmek önemlidir.

Renkli vinil baskılar ve resimli plaklar, yani picture disc, görsel koleksiyoncular için ayrıca çekicidir. Ambalajı hiç açılmamış, kapalı plaklar ise genellikle en yüksek fiyatları bulur.

Plak fiyatlarını nasıl okumalısınız?

İnternette bir plağın yüksek bir fiyata ilan edildiğini görmek, sizin plağınızın o fiyata satılacağı anlamına gelmez. Satıcı istediği fiyatı yazabilir. Gerçek veriyi geçmiş satış kayıtları verir. Birçok plak veri tabanı ve pazar yeri, bir plağın geçmişte kaça el değiştirdiğini gösterir. İlan fiyatı ile gerçekleşen fiyat arasındaki fark çoğu zaman büyüktür. Fiyatların genel mantığını antika fiyatları yazımızda anlattık.

Bir başka tuzak, kondisyonu olduğundan iyi göstermektir. Karşılaştırma yaparken aynı kondisyondaki, aynı baskıdaki plakları esas alın. Aksi hâlde fiyat karşılaştırmanız yanıltıcı olur.

Her plak değerli midir?

Hayır. Plakların büyük bölümü sıradan fiyatlarda kalır. Çok sayıda basılmış, kondisyonu zayıf ve talebi düşük bir plak, eski olsa bile yüksek değer taşımaz. Bu, "koliden hazine çıkar mı?" sorusunun dürüst cevabıdır: Bazen çıkar, çoğu zaman çıkmaz. Ama bir koliyi değerlendirmeden elinizden çıkarmak, içindeki nadir bir parçayı kaçırma riski taşır.

Genel olarak "her eski şey değerlidir" inancının neden yanıltıcı olduğunu her antika değerli midir yazımızda anlattık. Elinizdeki parçanın antika, vintage ya da retro olup olmadığı konusunda elimdeki eşya antika mı yazımıza göz atabilirsiniz. Retro ve vintage kavramlarının farkı için eski, retro ve pop art nedir yazımız da yardımcı olur.

Plakları nasıl saklamalı ve taşımalı?

Plağın değeri, nasıl saklandığına da bağlıdır. Şu kurallara dikkat edin.

• Dik saklayın. Plakları üst üste yatırmayın. Ağırlık plağı eğriltir.

• Isıdan ve güneşten uzak tutun. Sıcak, plağı eğriltir. Nem kapakları lekeler.

• Kapakları koruyun. Mümkünse plağı iç kılıfında, kapağı da dış koruyucu poşette saklayın.

• Yumuşak bezle silin. Yalnızca tozunu alın. Sıvı, çözücü ya da aşındırıcı kullanmayın.

• Taş plaklara özen gösterin. Kırılgandırlar. Araya koruyucu malzeme koyarak taşıyın.

• Kendiniz onarmaya çalışmayın. Kırık kapağı bantlamak ya da plağa müdahale etmek değeri düşürür.

Temizlik ve onarım konusundaki yaygın hataları antika satarken aldanmayın rehberimizde anlattık.

Gramofon ve pikaplar

Plakla birlikte gramofon, pikap ve müzik seti de değerlendirilebilir. Çalışır durumda olması fiyatı artırabilir, ama çalışmayan parçalar da değer taşıyabilir. Onarmaya çalışmadan, olduğu gibi fotoğrafını göndermeniz yeterlidir. Plaklarla uyumlu retro dekorasyon fikirleri için tasarım ve dekorasyon sayfamıza da bakabilirsiniz.

Koleksiyonunuzu satışa nasıl hazırlarsınız?

• Listeleyin: Plakların sanatçı, albüm adı ve katalog numarasını bir listeye yazın.

• Fotoğraflayın: Kapağın ön ve arka yüzünü, etiketi ve varsa ölü alandaki numaraları çekin.

• Durumu not edin: Çizik, yırtık, leke ve eksik ekleri saklamayın.

• Dağıtmayın: Koleksiyonu bir bütün olarak değerlendirmek çoğu zaman daha doğru sonuç verir.

• Acele etmeyin: İlk gelen teklifi kabul etmeden önce gerekçesini isteyin.

Plaklarınızın değerini öğrenmek ister misiniz?

Elinizdeki eski plakların maddi değerini merak ediyorsanız, bizimle ücretsiz değerlendirme yapabilirsiniz. Fotoğraflarını WhatsApp'tan gönderin, plaklarınızın ne kadar değer taşıdığını gerekçesiyle anlatalım. Ekspertiz ücretsizdir ve satış kararı tamamen size aittir. Satmak isterseniz antikamı satmak istiyorum sayfasındaki formu doldurabilir ya da 0542 608 78 76 numaralı hattımızdan bize ulaşabilirsiniz. Teklifimizi kabul ederseniz ödemeyi aynı gün nakit yaparız.

İstanbul ve İzmir'de koleksiyonun bulunduğu yere geliyoruz. Bölgenize ait bilgi için İstanbul antikacılar ve İzmir antikacılar sayfalarına bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Eski plakların değeri neye göre belirlenir?

Kondisyon, baskı yılı ve sayısı, sanatçı ve türün talebi, plağın formatı ve ek unsurlar değeri belirler. Bunlardan en önemlisi kondisyondur. İlk baskı olup olmaması da büyük fark yaratır.

Plağın ilk baskı olduğunu nasıl anlarım?

Etiket tasarımına, katalog numarasına ve ölü alandaki matris numaralarına bakılır. Bu işaretler baskıdan baskıya değişir. Emin değilseniz fotoğrafını gönderin, birlikte inceleyelim.

Taş plaklar değerli midir?

Her taş plak değerli değildir. Çok eski dönemlere ait, iyi korunmuş ve önemli sanatçılara ait olanlar ilgi görür. Kırılgan oldukları için taşırken dikkatli olun.

Kapağı yırtık bir plak satılır mı?

Satılır, ama değeri düşer. Plak nadirse kapağın kondisyonu daha az belirleyici olabilir. Her iki durumda da değerlendirmeyi kapağı olduğu gibi göstererek yaptırın.

Plaklarımı kendim temizleyebilir miyim?

Yalnızca yumuşak, kuru bir bezle tozunu alın. Sıvı ya da çözücü kullanmayın. Taş plaklara özellikle dikkat edin, çünkü kırılgandırlar.

Sonuç

Bir plağın değerini kondisyon, baskı, sanatçı, tür ve ekler birlikte belirler. Eski olması tek başına yeterli değildir. Elinizdeki plakları olduğu gibi koruyun, fotoğraflayın ve bize gönderin. Değerini gerekçesiyle öğrenin, kararı siz verin.